ERIC PONETTE, MARKANTE VLAAMSE PERSOONLIJKHEID
Eric Ponette, pleiter voor een volwaardige Vlaamse identiteit
Eric Ponette was voorzitter van het toenmalige Verbond der Vlaamse Academici (VVA) van 1990 tot 1996. Hij werd toen opgevolgd door Matthias Storme. Na hun aftreden in die functie worden zij ere-voorzitters. Concreet betekent dat dat zij blijven deel uitmaken van het Bestuursorgaan van de VVA en de vergaderingen daarvan en ook de Algemene Vergadering van de vereniging mogen bijwonen. Verscheidene onder hen zijn later ook actief geworden in de Werkgroep Taal en Onderwijs van de VVA: Eric Ponette, Matthias Storme, Frank Fleerackers, Paul Becue.
Het is ons een groot genoegen hierbij u de inzet en de intellectuele persoonlijkheid van de memorabele voorzitter Eric Ponette in zijn essentie toe te lichten. Hij werd op 15 maart 1937 in Ronse geboren. Hij woont in het Leuvense. Hij is al sinds heel wat jaren emeritus hoogleraar aan de KU Leuven. Hij was tijdens zijn hoogleraarschap bijzonder gewaardeerd als fijnzinnige radioloog.
Hij is en blijft een van de meest prominente intellectuele boegbeelden van de Vlaamse Beweging. In dat verband is hij ook voorzitter geweest van het Overlegcentrum van Vlaamse Verenigingen (OVV) van oktober 2001 tot december 2003. In zijn essays en publicaties, waaronder het invloedrijke standpunt “Vlaamse identiteit: een standpunt”, benadert hij de Vlaamse identiteit niet louter als een cultureel gegeven, maar als een fundament voor maatschappelijke en politieke zelfbeschikking. Jammer genoeg lijkt dit belangrijk werkstuk van Ponette in 2026 niet meer digitaal beschikbaar op het internet.
Graag geven we hier de kernlijnen weer rond zijn visie op de Vlaamse identiteit.
Voor Eric Ponette is identiteit onlosmakelijk verbonden met institutionele autonomie, de drang naar zelfbestuur. Vanuit zijn achtergrond als voorzitter van het OVV, de VVA en het Vlaams Artsenverbond vertaalt hij identiteit naar concrete beleidsdomeinen. Hij beklemtoont het belang van de sociale zekerheid voor Vlaanderen. In dat verband betekent identiteit ook solidariteit binnen de eigen gemeenschap. Hij pleit consistent voor de splitsing van de sociale zekerheid om Vlaanderen financiële en beleidsmatige ademruimte te geven. Daarbij wil hij politieke autonomie. Voor Eric Ponette kan identiteit niet worden afgedaan als een folkloristisch gegeven.
Voor hem heeft een volwassen Vlaamse identiteit recht op volledige politieke zelfbeschikking.
Van bijzonder belang vindt Eric Ponette de rol van het Nederlands als instructietaal in het hoger onderwijs en ook in het reguliere Vlaamse onderwijs. Als voormalig voorzitter van de Vlaamse Vereniging van Professoren Leuven en van de Vereniging Vlaamse Academici stelt Ponette de Nederlandse taal centraal in de Vlaamse identiteit. Hij profileert zich als een scherp criticus van de toenemende verengelsing in het hoger onderwijs. Vanaf de aanvang van de discussie van de thematiek in het politieke milieu – vanaf 2003 - pleitte hij ook bij alle toenmalige politieke partijen voor een rationele regelgeving van het taalgebruik. Het Nederlands is en blijft in de regel de instructietaal. In de regelgeving moeten strikte beperkingen worden voorzien voor het overmatig gebruik van het Engels in de opleidingen aan universiteiten en hogescholen in Vlaanderen.
Voor Ponette is de taal het instrument bij uitstek waarmee de Vlaamse cultuur en identiteit worden doorgegeven. Het prijsgeven van de eigen taal in het academisch en publiek debat ziet hij als een verzwakking van de Vlaamse identitaire ruggengraat.
Ethische waarden hebben hun betekenis en draagwijdte in de gemeenschap. In zijn essays trekt Ponette vaak parallellen tussen medische ethiek (zoals het debat rond euthanasie) en politieke filosofie. Terwijl de moderne samenleving sterk focust op individuele autonomie (het zelfbeschikkingsrecht van het individu), legt Ponette in zijn identitair denken de nadruk op de collectieve autonomie van een volksgemeenschap. De Vlaamse identiteit is in zijn visie een organisch gegroeide gemeenschap die plichten en verantwoordelijkheden met zich meebrengt, en die beschermd moet worden tegen morele en culturele versnippering.
Wij eren em. prof. dr. Eric Ponette als een grote Vlaamse persoonlijkheid met een consistent en hoogwaardig academisch en maatschappelijk geëngageerd gehalte.
Ghislain Duchateau
3 november 2026
